Οκ, ας το πάμε έτσι. Ας επιστρέψουμε στην Τυχαιοκρατία ή στην Αθηναϊκή Δημοκρατία, όπου οι πολίτες κυβερνούσαν μέσω κλήρωσης, χωρίς κομματικές δομές, χωρίς παρασκηνιακές εξαρτήσεις. Φανταστείτε: Λιγότερη κομματική πόλωση, μικρότερη επιρροή των ολιγαρχικών ομάδων, περισσότερη ανεξαρτησία των εκπροσώπων, έμφαση στην ατομική ευθύνη και δυνατότητα για πιο άμεση συμμετοχή των πολιτών. Αλλά και σοβαρά ρίσκα: Έλλειψη οργάνωσης και συνοχής, πολιτική αστάθεια, θολή εικόνα για τις πολιτικές επιλογές και έλλειψη δομών ελέγχου.

Ναι, μια δημοκρατία χωρίς κόμματα είναι δυνατή, αλλά απαιτεί ισχυρούς θεσμούς και ενεργούς πολίτες. Και εμείς, οι Κύπριοι, είμαστε κουρασμένοι. Πονέσαμε, φτύσαμε αίμα, σκοτωθήκαμε μεταξύ μας, μας δολοφόνησαν, μας μοίρασαν. Πού πάμε να μπλέξουμε, ρε παιδιά;

Στην Κύπρο, η εμπιστοσύνη στους θεσμούς έχει καταρρεύσει: Αστυνομική βία, αναφορές για βασανιστήρια, καταστολή διαδηλώσεων. Τα κόμματα, από τα «χρυσά διαβατήρια» μέχρι την αδυναμία αυτοκάθαρσης, έχουν φτάσει σε επίπεδα δυσπιστίας ρεκόρ, με ποσοστά εμπιστοσύνης κάτω του 10%.

Ο πολίτης νιώθει μόνος. Χωρίς θεσμικά στηρίγματα, χωρίς διαφάνεια, χωρίς εγγυήσεις αξιοκρατίας. Δεν γίναμε ξαφνικά «αντιπολιτικοί»  απλώς απογοητευτήκαμε.

Από την Ιστορία στο μέλλον

Από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, έχουν δημιουργηθεί πάνω από 20 κόμματα. Το πρώτο, το 1926. Άρα, τα θέλουμε; Ή μήπως θέλουμε κάτι διαφορετικό; Πριν το 2000, οι πολίτες πίστευαν. Στήριζαν με πάθος, αναγνώριζαν πρόσωπα με κύρος. Αλλά κάτι χάλασε: Σκάνδαλα χωρίς εξηγήσεις, πολιτική ευθύνη χωρίς συνέπειες, θεσμοί που γύρισαν την πλάτη στον πολίτη.

Ήρθε η ώρα για ριζικές αλλαγές: Απευθείας δημοκρατία: δημοψηφίσματα για κρίσιμα θέματα.

Αξιοκρατία: ανεξάρτητες επιτροπές για διορισμούς. Διαφάνεια: Ζωντανές συνεδριάσεις, δημόσια περιουσιακά στοιχεία.

Και ίσως ένα βήμα παραπέρα: Μια μικτή λύση, π.χ. ένα μέρος του κοινοβουλίου να εκλέγεται με κλήρωση από εθελοντές πολίτες, για να σπάσει η κυριαρχία των κομματικών μηχανών.

Το ΑΛΜΑ είναι ένα σημάδι ελπίδας, αλλά χρειαζόμαστε περισσότερες θεσμικές εγγυήσεις ώστε να μην επαναλάβουν τα λάθη του παρελθόντος.

Η αλλαγή δεν θα έρθει από μόνη της. Αξίζουμε ένα σύστημα που να μην μας κάνει να νιώθουμε ότι «όλοι είναι ίδιοι». Αξίζουμε να ξαναβρούμε την εμπιστοσύνη μας.

«Η δημοκρατία δεν είναι κάτι που έχεις, αλλά κάτι που κάνεις.» Λέτε να κάνουμε το «Άλμα;»

Της Νικολέτας Χρήστου