Λευκωσία 19 Ιουλίου 1974. Ήταν Παρασκευή. Ένα ζεστό, ασυνήθιστα ήσυχο καλοκαιρινό πρωινό. Η Κύπρος έδειχνε σχεδόν κανονική. Στα παραθαλάσσια ξενοδοχεία τα πρωινά καφέ σερβίρονταν όπως πάντα, τα παιδιά έπαιζαν και οι ντόπιοι χαμογελούσαν αμήχανα στους τουρίστες. Αλλά κάτι είχε αλλάξει. Στις ματιές. Στις φωνές. Στους ψίθυρους πίσω από τις ρεσεψιόν: «Έρχονται…»

Στις 19 Ιουλίου 1974, χιλιάδες τουρίστες άρχισαν να εγκαταλείπουν άρον-άρον την Κύπρο. Ήταν το τελευταίο 24ωρο πριν η ιστορία γραφτεί με φωτιά και αίμα.

Το αεροδρόμιο Λευκωσίας

Το Διεθνές Αεροδρόμιο Λευκωσίας δεν έμοιαζε πια με τουριστικό κόμβο. Είχε μετατραπεί σε σημείο αγωνίας. Άνθρωποι στοιβάζονταν με βαλίτσες στο χέρι, κοιτώντας τις οθόνες αναχωρήσεων.

Περίπου 1.500 τουρίστες έφυγαν από το νησί εκείνη τη μέρα. Οι πιο τυχεροί, με εισιτήρια στα χέρια. Οι υπόλοιποι, μέσω έκτακτων πτήσεων που οργάνωσαν ξένες πρεσβείες. Μερικοί εγκατέλειψαν ακόμα και αποσκευές για να προλάβουν.

«Είδα γυναίκες να σπρώχνουν τα παιδιά τους μπροστά, άνδρες με κοστούμια να φωνάζουν. Μια Αγγλίδα έκλαιγε λέγοντας πως άφησε το διαβατήριο στο ξενοδοχείο. Κάποιοι έπεσαν στα γόνατα μπροστά στους υπαλλήλους», θυμάται υπάλληλος της Cyprus Airways.

Από παράδεισος σε εκκένωση

Μόλις λίγες μέρες πριν, η Κύπρος έσφυζε από τουρισμό. Ειδικά στην Αμμόχωστο, όπου πάνω από 40.000 ξένοι τουρίστες απολάμβαναν τον ήλιο και τα κύματα. Η Βαρώσια, «το Μόντε Κάρλο της Μεσογείου»,φιλοξενούσε διασημότητες, φωτογραφήσεις μόδας και οικογένειες σε διακοπές ζωής.

Μέχρι τις αρχές Ιουλίου, η Κύπρος βρισκόταν εν μέσω της καλύτερης τουριστικής περιόδου της. Υπολογίζεται ότι βρίσκονταν στο νησί πάνω από 100.000 τουρίστες, εκ των οποίων περίπου 40.000 μόνο στην Αμμόχωστο και τα παραλιακά ξενοδοχεία της Βαρώσιας.

Ξαφνικά, τα πολυτελή ξενοδοχεία άδειαζαν σαν από σεισμό. Σεντόνια στα μπαλκόνια, πόρτες μισάνοιχτες, βαλίτσες αφημένες στην υποδοχή. «Η παραλία το πρωί είχε παιδικά γέλια. Το απόγευμα έμεινε μόνο ο άνεμος», λέει Κύπριος ξενοδόχος.

Η Επαρχία Αμμοχώστου φιλοξενούσε περίπου 90.000 – 100.000 επισκέπτες σε περίοδο αιχμής, σε πόλη των 39.000 κατοίκων  δηλαδή σχεδόν διπλάσιο πληθυσμό από τους μόνιμους κατοίκους

 Ο αριθμός των «τελευταίων»

Εκτιμάται πως τουλάχιστον 1.500 τουρίστες έφυγαν την Παρασκευή 19 Ιουλίου 1974. Ο αριθμός αυτός προκύπτει από πηγές της British Pathé, διπλωματικά τηλεγραφήματα και απολογισμούς προσωπικού του αεροδρομίου. Ίσως να ήταν περισσότεροι αλλά κανείς δεν μέτρησε με ακρίβεια. Κανείς δεν είχε χρόνο για στατιστική. Μόνο για απόδραση.

  Μια πτήση πριν την καταστροφή

Τα τελευταία αεροπλάνα απογειώθηκαν πριν από τα μεσάνυχτα. Ήταν οι τελευταίες πτήσεις πριν ο ουρανός σκεπαστεί από μαχητικά και το αεροδρόμιο βομβαρδιστεί. Την επομένη, 20 Ιουλίου, η Κύπρος ξυπνούσε σε εμπόλεμη ζώνη. Η Λευκωσία δεν θα εξυπηρετούσε ξανά πολιτική πτήση. Η γραμμή του αεροδιαδρόμου έγινε «νεκρή ζώνη».

Της Νικολέτας Χρήστου

Πηγές: British Pathé (1974), Reuters, Cyprus Mail, Wikipedia, μαρτυρίες υπαλλήλων αεροδρομίου και τουριστικών φορέων.

Κύρια φωτο: Μηχανή του Χρόνου